الکلام الغنی؛ شرح فارسی بر باب اول مغنی - ذهنی تهرانی، سید محمد جواد - الصفحة ٦٨ - معناى اول تسويه

« ليت شعري» و نحوهن. و الضابط أنها الهمزة الداخلة على جملة يصح حلول المصدر محلها نحو (سواء عليهم أستغفرت لهم أم لم تستغفر لهم) و نحو « ما أبالي أقمت أم قعدت» ألا ترى أنه يصح: سواء عليهم الاستغفار و عدمه، و ما أبالي بقيامك و عدمه.

ترجمه:

فصل در بيان خروج همزه از استفهام و آمدنش براى معانى ديگر

مصنّف گويد:

گاهى همزه از استفهام حقيقى خارج شده و بمعناى ديگر مى‌آيد اينمعانى هشت‌تا بوده كه ذيلا بيان مى‌شوند:

معناى اوّل تسويه‌

معناى اوّل تسويه است، بسا برخى پنداشته‌اند مقصود از همزه تسويه، همزه‌اى است كه بعد از كلمه « سواء » واقع ميشود ولى اينطور نيست بلكه همزه تسويه همانطورى كه بعد از سواء قرار مى‌گيرد پس از كلمات: ما ابالى و ما ادرى و ليت شعرى و نظير اينها نيز واقع ميشود و قاعده كلّى و ميزان در تشخيص همزه تسويه آنستكه بر سر جمله‌اى در مى‌آيد كه حلول مصدر و قرار گرفتن آن بجايش صحيح باشد مانند:

سواء عليهم استغفرت لهم ام لم تستغفر لهم‌ ( مساوى است طلب آمرزش بر ايشان نموده يا طلب آمرزش نكنى).

و نظير: ما ابالى اقمت ام قعدت (باكى نيست بايستى يا بنشينى).

در آيه اوّل صحيح است بگوئيم: سواء عليهم الاستغفار و عدمه.

و در مثال دوّم مى‌توان گفت: و ما ابالى بقيامك و عدمه.